لالایی های بوشهر

نقالی در دوره‌ی قاجار| اولریش مارزُلف
خرداد ۳, ۱۳۹۸
چند شعر از لسیا اوکراینکا
خرداد ۲۸, ۱۳۹۸

لالایی، نجوای مهرانگیز والدین است برای آرامش بخشیدن به کودک در هنگام خواب؛ نجوایی که مادران در آن بیشتر هنرنمایی کرده و هنرشان مورد قبول مخاطب (کودک) قرار گرفته است. سال ها تحقیق نشان می دهد که موسیقی و کلمات ملایم، آرام و منظم مانند لالایی، با تحریک امواج مغز، ذهن را آرام می سازد و موجب خواب رفتن می شود. لالایی ها، جزء اولین و ابتدایی ترین اشکال شعر غیررسمی یا افواهی کودکان محسوب می-شوند و قدمتی برابر با نخستین اشعار فارسی دارند و جزء ادبیات فولکلوریک به شمار می روند.
لالایی ها نخستین پیمان آهنگین و شاعرانه ای است که میان مادر و کودک بسته می شود و آرزوهای مادر را بی-تشویق و ساده بیان می کند. لالایی ها از گذشته های دور، در ادبیات شفاهی مردم جنوب رایج بوده، سینه به سینه بازگو شده تا به زمان حال رسیده است.
در این مختصر، تلاش می شود بخشی از این هنر و فرهنگ مردم بوشهر معرفی شود.
علی باباچاهی   شاعر بوشهری   در کتاب  شروه سرایی در جنوب  اشاره می کند که در لالایی ها غالباً از دوبیتی های فولکلوریک استفاده می شود که مرز آنها معمولاً از دوبیتی های شروه جداست. از طرفی شباهت هایی میان لالایی های نواحی مختلف ایران دیده می شود. در زمینۀ اشعار فولکلوریک لالایی ها باید گفت که غالب دوبیتی هایی که در نواحی مختلف ایران مورد توجه قرار می گیرد، مشابه و گاهی یکی هستند و در این میان خصوصیات اقلیمی به نحوی بارز خود را نشان می دهد.
در این لالالیی ها لهجه و واژه های محلی به چشم می خورند، اما واژه های محلی فراوان نیستند و این لالایی ها به زبان رسمی نزدیک اند؛ همچنین به لالایی های شهرهای مختلف شباهت فراوانی دارند که خود نشان از وجود یک روح جمعی در میان زبان ایران است؛ همچنان که افسانه های شهرهای مختلف ایران به هم شباهت فراوانی دارند.
در قسمتی از نمونه های لالایی، لالایی های حضرت علی اصغر(ع) خواهد آمد. حضرت علی اصغر(ع) که در روز عاشورا و در کربلا به شهارت رسید، بنابه روایات، طفلی شش ماهه بود. در مراسم زنانه ای که در ماه محرم در بوشهر برگزار می شود، در ده شب اول، در این مجالس، زنان گهواره ای چوبی را وسط محلس قرار داده، نوحه-خوان در حالی که عروسکی را که در پارچۀ سبزرنگ پیچیده اند، آن را بالای سر برده، به چپ و راست تکان می دهند و برای آن لالایی می خوانند.
بسیاری از زنان برای تولد کودکی سالم، یا بازیافتن سلامتی کودکشان نذر می کنند و نوزاد را در گهواره قرار می دهند و زن نوحه خوان، برای طفل لالایی می خواند و مادر طفل میان حاضرات، شیرینی پخش می کند.
در لالایی های بوشهر علاقه به مذهب و به خصوص ارادت به امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) به چشم می-خورد.
سرِ کوه بلند تنگ پلنگه
صدای نالۀ توپ و تفنگه
جوانون خوش بگویید، خوش بخندید
نمی دونید که بالش قیومت تخته سنگه

مو لالات می کنم لالا همیشه
پلنگ از کوه بناله شیر و بیشه
بنالم چه پلنگی تیر خورده
چه تیری که دم زنجیر بسته

سحر شد و سحرخیزم نیومد
سوار پشت شب خیزم نیومد

سر کوه بلند وایساده بودم
سر کوه بلند ستاره بسیار
سالار قافله کی می کنی بار

مو لالات می کنم تا بی بلا بود
نگه دار شب و روزت خدا بو
بغل گیرت علی مرتضی بو
دی رودم لالا   جونم لالا

علی کافر کشه دلدل سواره
علی با نامه دارون نامه داره
علی با شاه سوارون شاه سواره
لالا رودم   لالا عزیز
سر کوه بلند فریاد کردم
امیرالمؤمنین را یاد کردم
امیرالمؤمنین یا شاه مردان
سلام از سید سالار کردم
سلام ای صد سلام، ای کبک مستون
میون کبک ها دل با تو بستم
تموم کبک ها رفتن به بازی
من بیچاره پابست تو هستم

مو لالات می کنم تا زنده باشی
غلام حضرت معصومه باشی

مو لالات می کنم تا تو بمونی
بری در مکتب و قرآن بخونی
مو لالات می کنم تا زنده باشی
کنیز حضرت معصومه باشی

بده مادر علی اصغر، بگیرم همچو جان در بر
لالا لالا گلم لالا   لالا لالا علی لالا
ببوسم روی آن سرور، برادر جان علی اصغر
لالا لالا گلم لالا   لالا لالا علی لالا
نشین یکدم علی اصغر، بکن بازی تو با خواهر
لالا لالا گلم لالا   لالا لالا علی لالا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *